Sözlükte "birini söylediği sözde tasdik
etmek, söylediğini kabul etmek, gönül huzuru ile benimsemek, karşısındakine
güven vermek, şüpheye yer vermeden kalpten tasdik etmek; eman vermek, emin
kılmak" anlamlarına gelen imân, ıstılahta, Hz.Peygamber`in Allah`tan
getirdiği ve zarûrât-ı diniyye olarak bilinen hükümleri, haber verdiği şeyleri
tereddütsüz kabul ile bunların gerçek ve doğru olduğuna inanmak demektir.
İslâm bilginleri arasında
îmânın tanımı ve mahiyeti konusunda bazı farklılıklar bulunmaktadır. İmânı
sadece kalp ile bilmek veya dil ile ikrardan ibaret şeklinde tanımlayanlar
olmuştur. Ancak Ehl-i Sünnet âlimlerinden Eş`arî ve Maturîdîler iîmânın, kalp
ile tastik olduğunu, Ebû Hanîfe ise kalp ile tasdik ve dil ile ikrar olduğunu
söylemiştir. Buna karşılık bazı âlimler de, kalp ile tasdik, dil ile ikrar ve
organlarla amel etmek olarak kabul etmişlerdir.
İmânın esasları Allâh`ın
varlığına ve birliğine, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, âhiret
gününe, kader ve kazaya, yani hayır ve şerrin Allâh tarafından yaratıldığına
inanmaktır. İmânın Allâh katında makbul olabilmesi için; İmânda şüphe
bulunmayıp kalben kesin olarak inanılması, bütünlük olması (inanılması gereken
şeylerin tamamına inanılması), imân ve ibadete şirk karıştırılmaması, yeis
halinde olmaması (ölümden ve ilâhî azapla karşılaşmadan önce olması), dince
kutsal sayılan şeyleri, âyetleri, dinî hükümleri küçümsememesi gerekir. (Dini
Kavramlar Sözlüğü, DİB Yaınları) Ebu
Hüreyre anlatıyor: Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdu ki:
"İman, yetmiş küsur -bir
rivayette de altmış küsur- şubedir. Haya imandan bir şubedir."
Bir rivayette şu ziyâde
vardır: "Bu şûbelerden en üstünü "Lâ-ilâhe illallah" sözüdür, en
aşağı mertebede olanı da yolda bulunan rahatsız edici bir şeyi kenara
çıkarmaktır. "Buhârî, İman: 3; Müslim, İman: 57-58, (35-36); Ebu Dâvud, Sünnet:
15, (4676); Tirmizî, İman: 6, (2617);
Nesâî, İman: 16, (8, 110); İbnu Mâce, Mukaddime: 9,
Aynî, mezkur şubeleri teker
teker sayar ve yapar.Der ki:
"Allah`ın avn ve
yardımıyla diyoruz ki imanın aslı kalb ile tasdik, dil ile ikrar`dır. Fakat,
kâmil ve tam bir iman tasdik-ikrâr ve amel`dir. Yani üç kısımdır.
Birinci Kısım: Tasdikle İlgili
İtikadiyat`tır(30 Şubedir:)
1- Allah`a iman, Allah`ın
zatına, sıfatlarına, birliğine ve benzeri olmadığına inanmak da buraya girer.
2- Allah`dan başka herşeyin hudûsuna (sonradan yaratıldığına) inanmak. 3-
Meleklere inanmak. 4- Kitaplara inanmak. 5- Peygamberlere inanmak. 6- Kadere,
hayır ve şerrin Allah`tan olduğuna inanmak. 7- Ahirete inanmak, kabir sualine,
kabir azabına, tekrar dirilmeye, mahşerde toplanmaya, hesaba, mîzana, sırat
köprüsüne... inanmak da buna dahildir.
8- Cennete ve oradaki ebedî hayata
inanmak. 9- Cehenneme, cehennem azabına, kâfirlerin ebediyyen orada kalacağına
inanmak. 10- Allah`ı sevmek. 11- Allah için sevmek, Allah için buğzetmek.
Muhacir ve Ensar sahâbeyi, Âl-i Resûl (aleyhissalâtu vesselâm)`ü sevmek de
buraya dâhildir. 12- Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)`i sevmek. Buna Hz.
Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)`e salat ve selam okumak, sünnetine uymak da
girer. 13- İhlaslı olmak ve riya ve
nifakı terketmek de buraya girer. 14- Tevbe ve nedâmet etmek. 15- Allah`tan
korkmak. 16- Allah`ın rahmetinden ümid etmek. 17- Ümidsizlik ve ye`si
terketmek. 18- Şükretmek. 19- Ahde vefa göstermek. 20- Sabırlı olmak. 21-
Tevâzu, büyüklere saygı da buraya girer. 22- Şefkatli ve merhametli olmak,
küçüklere şefkat de buraya girer. 23- Allah`ın kazasına râzı olmak. 24- Allah`a
tevekkül etmek. 25- Amele güvenmemek, kendini övmeyi ve kusursuz görmeyi
terketmek de buraya girer. 26- Hasedi, çekememezliği terketmek. 27- Kin ve
intikâmı terketmek. 28- Gadabı terketmek. 29- Aldatmamak, su-i zan sâhibi
olmamak, hilekâr olmamak da buraya dahildir. 30- Dünya sevgisini terketmek. Mal
ve makam sevgisini terk de buraya girer.
Kalbe müteallik güzel veya
kötü amellerden herhangi biri aklına gelir de burada zikredilmemiş bulursan, o
esas itibariyle bu saydıklarımızın dışında kalmaz, bunlardan birine dahil
olduğunu azıcık bir tefekkürle görürsün.
İkinci Kısım: Dille Alakalı
Ameller (Bunlar da yedi şubeye ayrılır:)
1- Kelime-i tevhidi diliyle
söylemek, 2- Kur`an`ı tilâvet etmek, 3-
İlim öğrenmek, 4- İlim öğretmek, 5- Allah`a dua etmek, 6- Allah`ı zikretmek, istiğfar da buraya
dâhildir, 7- Boş laflardan kaçınmak.
Üçüncü Kısım: Bedenî Ameller
Bu da kırk şubeye ayrılır.
Bunlar da kendi aralarında üç çeşittir:
1. Çeşit: Muayyen Şeylere Ait
Olanlar (Bunlar on altı şubeye ayrılırlar:)
1- Temizlik. Buna beden,
elbise ve mekân temizlikleri de girer. Bedeni hadesten temizlemek için abdest
almak, cenabetten, hayızdan, nifastan temizlemek için yıkanmak da girer. 2-
Namaz kılmak; buna farz, nâfile ve kaza namazları da girer. 3- Zekat vermek;
buna sadaka vermek, sadaka-ı fıtr ödemek, cömertlik, fukara ve misafirlere
yedirip ikram etmek de girer. 4- Farz
ve nâfile oruçlar. 5- Haccetmek, umre de buraya girer. 6- İ`tikafa girmek.
Kadir gecesini aramak da buna dahildir.
7- Dînin yaşanabileceği yere
gitmek, şirk diyarından hicret de buna girer. 8- Nezirlerini ödemek. 9-
Yeminleri yerine getirmek. 10- Keffaretlerini ödemek. 11- Namaz içinde ve
dışında setrü`l-avret (ayıp yerlerini örtmek, tesettüre riayet etmek).
12- Kurbanları kesmek, nezir
kurbanı varsa onu da kesmek. 13- Cenâze işlerine bakmak. 14- Borcu ödemek. 15- Muâmelelerde doğru
olmak, ribadan kaçınmak. 16- Doğrulukla
şâhidlik etmek, hakkı gizlememek.
2. Çeşit: Kendisine Tabi
Olanlarla İlgili Şeyler (Bunlar altı şubedir:)
1- Meşru nikahla evlenip
iffeti korumak. 2- Aileye karşı vazifelerini yerine getirmek. Hizmetçilere iyi
muâmele de buraya girer. 3- Anne babaya iyi muâmele etmek. Onlara karşı ukuk
(haksızlık)tan kaçınmak da buraya girer. 4-
Çocukların terbiyesi. 5- Sıla-i
rahm. 6- Büyüklere itaat.
3. Çeşit: Âmmeye Müteallik
Şeyler (Bunlar da onsekiz şubedir:)
1- İdâreciliği adaletle yürütmek, 2- Cemaate uymak, 3- Ulu`l-emre itaat etmek, 4- İnsanları barıştırmak. Hâricilere ve âsilere karşı mücadele de buraya girer. 5- İyilikte yardımlaşma. 6- Emr-i bi`lma`ruf nehy-i ani`l-münkerde bulunmak (yani insanlara iyiliği emretmek, kötülükten menetmek). 7- Hududu (ağır cezaları) tatbik etmek. 8- Cihad etmek. Kışlalarda asker bulundurmak buna dâhildir. 9- Emaneti edâ etmek. Ganimetten beşte biri (hums) ödemek de buraya dâhildir. 10- Ödemek şartıyla borç vermek. 11- Komşuya iyi muâmele etmek. 12- Geçimli olmak. Helâlinden mal toplamak da buraya dahildir. 13- Malı yerinde harcamak. İsrâftan kaçınmak da buraya girer. 14- Selam`ı almak. 15- Hapşırana "yerhamukâllah" demek.16- İnsanlara zarar vermekten kaçınma. 17- Eğlenceden kaçınmak. 18- Yoldan rahatsızlık veren bir cismi kaldırmak.Bütün bunlar, toplam 77 şube yapar. Kaynak: (Kütüb-i Sitte Hadis Ansiklopedisi)
