İnsan bilgeliğe iki yoldan ulaşır. Birisi eylem, diğeri de tefekkür. Yani insanın yarısı eylem yarısı da tefekkür. Biraz daha açacak olursak insan yüce erdemlere akıl ve eylemleri yoluyla erişebilir. Yani aklımızla, düşüncelerimizle doğruyu, güzeli, iyiyi buluruz, sonra da o değerleri eyleme taşırız, yani yaşarız. Sonra da yüce erdemlere ulaşırız.

İnsanı yüce erdemlere ulaştıran o değerlerin başında adalet duygusu gelir. Çünkü hükmetme ve yasak koyma sürecinde doğru aklın/ mantığın uygulanmasıdır adalet. Onun için de adalet, tüm insanlığı bağlar. Çünkü insanlığın ana damarıdır adalet.

Âlicenaplık, vatan sevgisi, sadakat ya da yardımlaşma eğilimi ya da minnet duygusu. Tüm bu erdemler adalet duygumuzun aktifliğinden kaynaklanır.

İnsan, belirli bir tevazu içinde, iyiyi, doğruyu yaşayanlarla dost olmayı, ahlaksız ve günahkârlar karşısında doğruluk adına amansız mücadele etmeyi adalet terazisinden bakarak icra eder. Doğru yaşayanlarla hiçbir şekilde ayrılığa düşmeme, kötülere karşı gücünü gerektiğinde hemen kullanma; mevkii ve makamı ne olursa olsun iyi ve doğru yaşam sürenlerin bir eşiti olarak kendini görme; sapkın insanlar karşısında ahlak yasalarını devreye sokmaktan çekinmeme hep adalet duygusunun gücü sayesinde olur.

İnsanların çoğu gölgeleri hakikat olarak kabullenmek suretiyle hayatının büyük kısmını cehaletin karanlığı içinde geçirseler de kendileri için daha iyi olana talip olma isteğini harekete geçirecek olan yine adalet duygusudur.

Arzu, öfke, korku, yüreklilik, kıskançlık, sevinç, sevgi, kin, özlem, hırs ve acımanın yaşanacağı yer olan dünya gezegeninde bunlardan etkilenebilmemizi sağlayanlara ölçülü olmamızı bizlere telkin eden de adalet duygusudur.

En doğru kişiye baskı yapan, rüşvet alan, mahkemede mazlumun hakkını yiyenler karşısında susanlara karşı eyleme geçmeyi telkin eden de yine adalet duygusudur.

Kötülüğü değil, iyiliğe yönelmeyi, kötülüklerden nefret etmeyi, iyiliği sevmeyi, mahkemede adaleti korumayı yine adalet duygumuzun eyleme geçmesi sayesinde yaparız.

Günahkâr bir toplumu, suç yüklü halkı, kötülük yapan bir insanı, baştan çıkmış nesli adaletin eyleme geçmesiyle düzeltilebileceğine inanırız.

Ve yine baş büsbütün hasta olmuş, yürek büsbütün yaralı, bedenimiz tepeden tırnağa sağlıksız ise onun da tedavisi yine adaletle olacaktır.

Haysiyetli davranışı meziyet, haysiyetsiz davranışı ahlak bozukluğu olarak tanımlamayan bir toplumu bu cehaletin ortasından çekip çıkarmak ta yine adaletle olacaktır.

İnancın altını oyanları, hakikati saptıranları, birlik ve bütünlüğü bozanları, aykırı düşünceler ve hizipler icat edenleri de yine adalet mekanizması bertaraf edecektir.

Dünyanın nesnelerine değer veren, o nesnelerin peşinde koşan ve ona hayran olan İnsanoğlu, niçin ve neden yaratıldığını unutuyor. O zaman zihinler yorgun düşüyor, düşünceler sefilleşiyor, iyinin yerine kötüyü seçmek öne geçiyor. O zaman da insan mutlu olamıyor. Mutlu olamayınca da tüm varoluş nedenlerinin değerini anlayamıyor. Böylece adaleti adaletsiz yapan, hırsızlığı, zinayı, sahteciliği onaylayan, kötü ve muzır olanın iyi ve hayırlı olana tercih eden, bir yasayla adaletsizliği adaletli yapabilen zihniyetler çoğalıyor. İşte bu vahim tablo da yine adaletin zihinlerde yer etmesiyle önlenecektir.