Mevlana,13.yüzyıldan günümüze uzanan ve insanlık durdukça yaşayacak olan bir düşünce birikiminin ve sevgi pınarının örnek temsilcisidir. Mevlanayı okumak ve anlamak, insanoğluna özlediği sevgi, saygı, barış ve hoşgörü kapılarını ardına kadar açacaktır.Mevlana, doğuyla batıyı birleştiren, bütün insanların mutluluğu için onların kahrını ve cefasını seven bir gönül eridir. Ona göre erdemli insan kendisini öncelikle ben/ ego duygusundan arındırıp, içinde yaşadığı toplum için kendini adamasıdır. O, şöyle der: " Ben ve bencillikten temizlenmedikçe, ruhumuzu ve toplumumuzu yüceltmemiz mümkün değildir". Mevlana, " insanların hayırlısı insanlara hizmet etmektir" hadisini ölçü alarak,toplumsal barışı ancak insanlık için, insanlığın hayrı için çalışmakta; insanlık sıfatıyla insana değer vermekte, Halkın yolunu hakkın yolu bilmekte görür. Çünkü Mevlenaya göre insan Allah"ın en büyük eseridir.

Allah"ın yarattığı koskoca bir evren var.Bu koskoca bir kitapdır. İnsan bu kitaptaki bilgileri ancak bir bütünlük içinde başkalarıyla birlikte sevgi ile yaşayarak elde edebilir. insan için en güzel olanın sevmek olduğunu bunun anlamının da bir dünyada ve farklı görüş içinde başkalarıyla bir araya gelerek birlikte yaşamak olduğunu söyler : " Gerçek dost olmak istiyorsan Tanrı gibi ol. Dostun çirkinliklerine, hoşa gitmeyen hallerine tahammül et, hatasından incinme, dosttan yüz çevirme, dosta itiraz etme. Nitekim rahmeti sonsuz olan Allah kullarının ayıplarından, günahlarından, noksanlarından dolayı onlardan yüz çeviriyor mu?. Tam bir inayet ve şefkatle, onlara rızkını veriyor. İşte gerçek dostluk budur".

Fîhi Mâfih adlı eserinde Mevlana şöyle der: "Aslolan sevmektir. İnsan kendisinde bu duyguyu hissedince, onu arıtmak için çalışmalıdır. Vücutlarımız bir kovan gibidir; bu kovanın balı ve mumu da Allah aşkıdır". Mevlana insan gönlünü Allah"ın arşı olarak görür." İnsanı sonsuzlukla özdeş hale getiren aşktır " der.

Mevlana, insanlığın yüzyıllar boyunca bu aydınlık yola, nurlu yola çağırıyor. Bu yol gönülleri ferahlatan, kalpleri serinleten bir yoldur. Bu yol, insan gönlünü İlahi kudretin mekânı kabul eden bir yoldur. Allah sevgisini, insan sevgisini, doğa sevgisini bütünleştiren bir yoldur bu yol. Bu yolda Mevlana, uçan kuşta, açan çiçekte, düşen yaprakta, yağan yağmurda, çakan şimşekte, akan suda, gülen insanda velhasıl her şeyde ve her yerde Yüce Allah"ı görür. Çünkü O, herkesi, her canlıyı ve her şeyi sever. " Yetmiş iki millet sırrını bizden işitin" der. O, herkesle dosttur, din ve millet ayırımı gözetmeden herkesle görüşür, onları diner ve her kesi aşk mesleğine, sevgi yoluna çağırır: "Bizim peygamberimizin yolu aşk yoludur. Biz aşk çocuklarıyız; aşk bizim anamızdır" diyordu.

Mevlâna"ya göre iman, doğruyla yanlışı, hakla batılı ayırt edebilen bir melekedir. Mümin kimse zeki ve akıl sahibidir. " Allah müminlerin yâridir ve onları karanlıktan ışığa çıkarır"(bakara,257) ayetini delil getirerek, "amel insandaki manadır. Söz, amelin semeresidir, amelden doğar" der ve şöyle devam eder:" Kur"an"a nazar et ve bil ki, bütün Kur"an nefislerin kötülüklerini bildirmek ve onun ıslahını göstermek içindir. Onun için, Allah"tan biz edep ihsan etmesini dileyelim. Çünkü edepsiz olan kimse, Allah"ın lütfünden mahrum kalır. Bu evren edep ile aydınlandı, melekler edeple masum ve temiz oldu. Senin de öyle ruhun eğer edepli olursa, yıldızlar gibi bilimle ve hikmetle aydınlanırsın. Ayıplardan ve hatalardan arınmanın yolu edepli olmaktır. Edepli olmanın yolu ise kimseyi hor görmemek, ayıplamamak, hatalarını kusurlarını açmamak aksine örtmektir" diyen Mevlana eline hokka kalem alıp şunları yazar : "Ey Kerim olan Allah, eğer senin merhametini yalnız iyilerin ümit etmesi gerekirse, kötüler, günahkârlar kime gidip sığınsınlar? Eğer sen yalnız iyileri kabul ediyorsan, suçlular kime yalvarıp yakarsınlar?