Hac dünyanın gördüğü en kapsamlı ve görülmeğe değer dini ve sosyal bir ibadet, en büyük bir toplantıdır. Milyonlarca insan, olabilecek en geniş çeşitlilikteki ahlak sistemleri dil, kültür, gelenek ve birbirinden etkilenen görüş noktalarını temsil ederek sayısız köy kasaba ve şehirlerden mübarek topraklara gelirler. Tarihin onlara verdiği farklılıklardan arınarak, Allah`a kulluk için verdikleri sözü tekrarlamaya Haccın İslam ve Müslümanların tarihinde başrolü oynadığına hiç şüphe yoktu. Hac, çok büyük çeşitlilikte milyonlar üzerinde öğretici, saflaştırıcı, irtibat ve iletişim sağlayan, uzlaştırıcı bir vazife gördü.

Hacılar, yolculuklarına giderken coşkulu bir şekilde uğurlanır ve dönüşlerinde de bu defa Müslümanların ismin başına taktığı Hacı (erkek, veya Hace (kadın) unvanıyla belirtilen, akranlarının arasında, hususi bir liyakat ve hürmetle çağırılırlar.

Hac yapmayanlar için -ve bunlar daima çoğunluktadır- fırsat, bir bayram ola-rak kutlanır. Buna Iyd`el-Adha (Kurban Bayramı) adı verilir. Dört gür sürer ve Bayram namazı (Salate`le-Iyd) ile başlar. Namazdan sonra bir hayvan kurban edilerek etinin bir kısmı fakirlere dağıtılır. Ailelere ziyafetlerle ve ziyaretlerle, hediyeleşerek ve iyi dileklerde bulunarak kutlamalar yaparlar. Haccedenler gibi zihinlerinde Hz. İsmail, annesi Hz. Hacer ve onları henüz çölde ıssız, terkedilmiş bir yer olan Mekke`ye yerleştiren, büyük peygamber Hz. İbrahim`in başlarından geçenler vardır. Hz. Haceri bebeğine su aramak için Safa ve Merve tepeleri arasındaki bazen yürüyerek, bazen koşarak gidip gelmesi hacıların sa`y yapmasıyla temsil edilir. Dönüşünde, bebeğin ayakları altında fışkıran zemzem suyunun kaynağını bulur.

Hz. İsmail buyuduğunda, Hz. İbrahim (a.s.)i oğlunu kurban etmesini emreden buyruğunu aldı. Razı olarak emri yerine getirmek üzereyken Allah onu, oğlunun yerine "fidye olarak büyük bir kurbanlık" vererek durdurdu. Bu hadisi Mina`da gerçekleşti. Hz. İbrahim ve oğlu İsmail Allah`a hamdederek Kabe`yi inşa ettiler ve onu yalnızca Allah`a ibadet edilen bir yer "Beytullah" (Allah`ın evi) olarak vakfettiler.

İsmail büyüdü, cürhüm kabilesinden bir kadınla evlendi ve nesilleri çoğaldı. Daha sonda Mekkeliler puta tapma sapıklığına düştüler; fakat atalarının geleneği ve İbrahim için Hac, Kur`an ilk Müslüman ve mükemmel Hanif adlandırdığı Hz. İbrahim`in Tevhid inancını tasdik etmektedir.