HACERU"L ESVED: Siyah taş demektir. Kâ`be`nin doğu köşesinde bulunan 18-19 cm kuturunda kırmızımsı, esmer, parlak bir taştır. İbrâhim ve İsmail (a.s.) tarafından Kâ`be inşa edilirken Ebû Kubeys dağından getirilmiştir. Kâ`be`nin doğu köşesine, tavafa başlangıç işareti olarak konulmuştur. Tavafa başlarken, her şavtın sonunda ve sa`ye başlarken bu taşı istilam etmek sünnettir. Hz. Ömer (r.a.) Hacer-i Esved`i öpmüş ve; "Çok iyi biliyorum ki sen faydası da zararı da olmayan bir taş parçasısın. Eğer Rasûlullah (a.s.)`in öptüğünü görmeseydim seni öpmezdim" demiştir. (Buhârî, Hac, 50) Dolayısıyla Hacer-i Esved, tenha olur ve imkân bulunursa öpülür, yoksa uzaktan eller kaldırılıp bismillah`i Allah`u ekber (Allah`ın adı ile Allah en büyüktür) denilerek selamlanır. (İ.K.) DİB Dini Kavramlar Sözlüğü

MÜLTEZEM: Kâbe`nin kuzey doğu duvarında yerden 2 m yükseklikte Kâbe`nin kapısı vardır. Hacer-i Esved`in bulunduğu köşe ile Kâbe kapısı arasında kalan kısma mültezem denir. "Mültezem" kelimesi, bir şeyi üzerine gerekli kılmak, sarılmak, sarmaşmak anlamına gelen iltezeme fiilinden türemiş bir isimdir. (İ.K.)

Harem bölgesine dışarıdan gelenler, Mekke`den ayrılmadan yapması vacip olan sadr/vedâ tavafının yedi şavtını da tamamladıktan sonra, zemzem kuyusuna giderek zemzemden içerler, daha sonra imkân bulurlarsa Kâbe`nin kapısına gelir ve eşiğini öperler. Sonra da mültezeme gelerek vücudunu Kâbe`ye yapıştırır, sağ yanağını da koyar ve Kâbe`nin örtüsüne yapışıp ağlayarak dua ederler. Ağlayamayan, ağlıyormuş gibi yapar. Geri geri giderek Kâbe`den çıkar. (İ.P.) DİB Dini Kavramlar Sözlüğü

HİCR-İ İSMAİL: Kâ`be`nin kuzey-batı duvarı ile Hatim arasındaki boşluğa denir. Buraya Hatîra ve Hicr-i Kâbe de denir. Burada namaz kılıp dua edilir, fakat kıble olarak buraya karşı namaz kılınmaz. Hz. İbrâhim ile oğlu İsmail (a.s.)`ın yaptığı Kâ`be binası bu kısmı da içine alıyordu. M. 605 yılında yapılan tamirde bu kısım inşaat malzemesi yetmediği için Kâ`be dışında bırakılmıştır. Bu boşluk Hatîm adı verilen yarım daire şeklinde bir duvar ile çevrilidir. Tavaf bu duvarın dışından yapılır. (İ.K.) DİB Dini Kavramlar Sözlüğü

MİZAB-I KÂBE: Kâbe"nin ‘Hatîm"e bakan duvarının üst ortasında, altından yapılmış bir oluk bulunmaktadır. Halk arasında ‘Altın Oluk" diye bilinen bu oluğa, ‘Mizab-ı Kâbe" denir.

MAKAM: Sözlükte "ayakların bastığı yer, oturulan yer, menzil, merhale, konak" anlamlarına gelen makâm kelimesi tasavvufta, kulun tekrar etmek suretiyle kazandığı ve kendisinde özellik haline getirdiği edebler ve ahlâk veya kulun riyazet ve mücahede ile ulaştığı derece demektir. Haller, Allah vergisi (vehbi) iken, makâmlar kulun çalışması ile (kesbi)dir. Hal geçicidir, makâm ise süreklidir. Ayrıca velilerin mezarlarına veya hatıralarını taşıyan yerlere de makâm denilmektedir. (M.C.) DİB Dini Kavramlar Sözlüğü

MAKAM-I İBRAHİM: İbrâhim`in makâmı demektir. Bununla maksat, Hz. İbrâhim (a.s.)`ın Kâ`be`yi inşâ ederken iskele olarak kullandığı veya halkı hacca da`vet ederken üzerine çıktığı taşın bulunduğu yerdir. Bu yer, Kâbe`nin doğu tarafında, zemzem kuyusu ile Kâbe`nin kapısı arasındadır. Tavaftan sonra kılınan namazın bu makamın arkasında kılınması sünnettir. Buradaki taşta ayak izi vardır. Taş, cam bir fanus içine alınmıştır. (İ.K.) DİB Dini Kavramlar Sözlüğü

ZEMZEM: Kâbe`nin doğusunda Yüce Allah`ın Hâcer ile oğlu İsmail`e ihsan ettiği suya denir. Yeryüzündeki suların en faziletlisidir. Bu su içilir, abdest ve gusülde kullanılabilir. Ancak istincada ve necasetlerin temizlenmesinde kullanılması mekruhtur. Peygamberimiz (a.s.); "Zemzem hangi maksatla içilirse, o maksat içindir." buyurmuştur (İbn Mâce, Menâsik, 78). Hacılar, bu sudan çokça içerler ve memleketlerine götürüp ziyaretçilerine ikram ederler. Hacda özellikle veda tavafından sonra Kâbeye dönerek ayakta bolca zemzem içmek, başa ve vücuda dökmek sünnettir. Zemzem içilirken "Allahümme inni es`elüke ilmen nâfian ve rızkan vâsiân ve şifâen min külli dâin ve sakam" (Allah`ım senden faydalı ilim, bol rızık ve her türlü dert için şifa niyaz ediyorum) duası okunur. (İ.K.) DİB Dini Kavramlar Sözlüğü

METAF: Tavaf edilen yer anlamına gelir. Mescid-i Haram içerisinde, tavaf etmek için tahsis edilen yeri ifade eder.(İ.P.) DİB Dini Kavramlar Sözlüğü